Pháp luật và cuộc sống

Những điều quan trọng nhất cần lưu ý khi cho vay tiền

1. Lập giấy vay tiền hoặc hợp đồng vay rõ ràng

Không nên chỉ cho vay dựa trên lời hứa, kể cả khi người vay là người quen. Văn bản vay tiền nên có các nội dung:

- Thông tin của bên cho vay và bên vay: họ tên, số CCCD, địa chỉ.

- Số tiền vay bằng số và bằng chữ.

- Ngày giao tiền, thời hạn trả nợ.

- Lãi suất, cách tính lãi và thời điểm trả lãi (nếu có).

- Cách xử lý khi chậm trả hoặc không trả.

- Chữ ký của các bên và ngày lập giấy vay.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản có thể được xác lập bằng lời nói hoặc bằng văn bản trong trường hợp pháp luật không yêu cầu hình thức khác. Tuy nhiên, lập thành văn bản sẽ giúp bạn dễ chứng minh khoản nợ hơn khi xảy ra tranh chấp.

2. Chú ý mức lãi suất cho vay

Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, đối với khoản vay dân sự giữa cá nhân với cá nhân:

- Lãi suất thỏa thuận thông thường không vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay.

- Mức lãi vượt quá giới hạn này không có hiệu lực pháp luật.

- Nếu có thỏa thuận trả lãi nhưng không xác định rõ lãi suất và phát sinh tranh chấp, pháp luật có quy định cách xác định lãi suất áp dụng.

- Ghi rõ lãi suất theo năm hoặc tháng, tránh ghi chung chung như “có lãi” hoặc chỉ thỏa thuận miệng.

3. Chứng minh được việc đã giao tiền

Đây là điểm rất quan trọng nếu sau này người vay phủ nhận khoản nợ. Ưu tiên chuyển khoản ngân hàng và ghi nội dung như “Cho vay theo giấy vay ngày…”. Nếu giao tiền mặt, yêu cầu người vay ký xác nhận đã nhận đủ tiền. Lưu giữ giấy vay, tin nhắn, email, lịch sử chuyển khoản và chứng từ trả lãi hoặc trả gốc. Nếu trả nợ từng phần, nên có xác nhận số tiền đã trả và số dư còn lại.

4. Xác định thời hạn trả nợ và phương án thu hồi

Nên ghi chính xác ngày đến hạn, tài khoản nhận tiền và lịch trả góp nếu có. Nếu người vay chậm trả, pháp luật có quy định về nghĩa vụ trả nợ và lãi do chậm trả tùy trường hợp. Bạn nên lưu bằng chứng nhắc nợ và gửi yêu cầu thanh toán bằng phương thức có thể chứng minh được.

5. Cân nhắc tài sản bảo đảm

Nếu số tiền lớn, bạn có thể cân nhắc yêu cầu tài sản bảo đảm như bất động sản hoặc tài sản có giá trị khác.

- Kiểm tra người đưa tài sản bảo đảm có quyền định đoạt tài sản hay không.

- Kiểm tra tình trạng pháp lý, tranh chấp và việc tài sản đang được thế chấp hay không.

- Lập hồ sơ bảo đảm đúng hình thức pháp luật yêu cầu; với một số loại tài sản, cần công chứng hoặc đăng ký biện pháp bảo đảm.

- Không nên chỉ giữ CCCD, giấy đăng ký xe hoặc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà cho rằng như vậy chắc chắn sẽ thu hồi được nợ.

6. Tránh những sai lầm dễ khiến mất tiền

- Không cho vay số tiền vượt quá khả năng tài chính của mình.

- Không ký giấy trắng, giấy chưa điền đủ thông tin hoặc giấy có nội dung không đúng thực tế.

- Không tự ý giữ tài sản, đe dọa, xúc phạm hoặc dùng vũ lực để đòi nợ.

- Không tiếp tục cho vay thêm chỉ vì người vay hứa sẽ trả khoản cũ.

- Nếu người vay có dấu hiệu bỏ trốn, gian dối hoặc cố tình chiếm đoạt tiền, hãy lưu giữ chứng cứ và cân nhắc trình báo cơ quan có thẩm quyền.

Nếu người vay không trả tiền thì làm gì?

Bạn có thể thực hiện theo thứ tự:

- Gửi yêu cầu trả nợ, nêu rõ số tiền gốc, lãi hợp pháp và hạn thanh toán.

- Lưu lại toàn bộ bằng chứng giao dịch, tin nhắn và các lần yêu cầu trả nợ.

- Nếu không giải quyết được, cân nhắc khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu trả nợ.

- Nếu có dấu hiệu phạm tội, cân nhắc trình báo công an; việc chậm trả nợ đơn thuần không tự động đồng nghĩa với hành vi lừa đảo.

Lãi suất cho vay bao nhiêu là vi phạm pháp luật

Theo pháp luật Việt Nam, cá nhân cho vay tiền với lãi suất vượt quá 20%/năm là vượt trần lãi suất dân sự. Tuy nhiên, vượt mức này không đồng nghĩa tự động bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

1. Các mức lãi suất cần phân biệt

Căn cứ Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 201 Bộ luật Hình sự. Lãi suất cho vay cá nhân:

- Đến 20%/năm, trong giới hạn thông thường

- Trên 20% đến dưới 100%/năm, phần lãi vượt 20% không có hiệu lực; có thể phát sinh xử lý khác tùy trường hợp

- Từ 100%/năm trở lên, có thể cấu thành tội cho vay lãi nặng nếu đáp ứng thêm điều kiện luật định.

Khi nào có thể bị truy cứu hình sự?

Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự, người cho vay có thể bị truy cứu về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự khi lãi suất cho vay từ 100%/năm trở lên và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, hoặc thuộc trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích và còn vi phạm.

Mức hình phạt có thể là phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm ở khung cơ bản; trường hợp thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Ví dụ: nếu bạn cho vay 100 triệu đồng

- Lãi 1%/tháng: 12 triệu đồng/năm, tương đương 12%/năm.

- Lãi 2%/tháng: 24 triệu đồng/năm, tương đương 24%/năm; phần vượt trần là 4 triệu đồng/năm.

- Lãi 10%/tháng: 120 triệu đồng/năm, tương đương 120%/năm; mức này có thể thuộc phạm vi xem xét hình sự nếu đáp ứng điều kiện về thu lợi bất chính hoặc điều kiện liên quan khác.

Dấu hiệu lừa đảo vay tiền

Ở Việt Nam, khi một người vay tiền rồi không trả, không phải cứ chậm trả hoặc mất khả năng trả nợ là lừa đảo. Điểm quan trọng nhất là người vay có dùng thủ đoạn gian dối để khiến bạn giao tiền ngay từ đầu, hoặc có hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản theo quy định pháp luật hay không.

1. Những dấu hiệu có thể là lừa đảo vay tiền

- Dùng thông tin giả: Làm giả CCCD, giả chữ ký, cung cấp địa chỉ hoặc danh tính không đúng để vay tiền.

- Bịa đặt hoàn cảnh để vay: Dựng chuyện cần tiền chữa bệnh, đáo hạn ngân hàng, đầu tư hoặc kinh doanh không có thật nhằm khiến bạn tin và giao tiền.

- Giả mạo tài sản bảo đảm: Đưa giấy tờ nhà đất, xe hoặc giấy tờ tài sản giả; dùng tài sản không thuộc quyền của mình để tạo lòng tin.

- Vay xong cắt đứt liên lạc, bỏ trốn: Đặc biệt đáng nghi nếu đi kèm việc dùng danh tính giả, che giấu nơi ở hoặc có bằng chứng cho thấy ngay từ đầu người vay đã có ý định chiếm đoạt.

- Dùng tiền sai mục đích đã cam kết: Ví dụ nói vay để thực hiện một giao dịch cụ thể nhưng thực tế dựng lên giao dịch giả nhằm lấy tiền. Tuy nhiên, chỉ sử dụng tiền sai mục đích chưa đủ để kết luận là lừa đảo.

- Vay nhiều người bằng cùng một thủ đoạn: Đưa ra thông tin gian dối giống nhau để nhiều người giao tiền rồi chiếm đoạt.

--- Các dấu hiệu trên là căn cứ để kiểm tra, thu thập chứng cứ; bản thân từng dấu hiệu riêng lẻ chưa đủ để khẳng định một người phạm tội.

2. Phân biệt lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

- Lừa đảo - Điều 174: Thủ đoạn gian dối, thường có trước khi người cho vay giao tiền

- Lạm dụng tín nhiệm - Điều 175: Thường phát sinh sau khi đã nhận tiền hợp pháp

Ví dụ

- Bịa chuyện, giả giấy tờ để bạn tin và cho vay

- Vay thật, sau đó bỏ trốn hoặc gian dối để chiếm đoạt

3. Nếu nghi ngờ bị lừa vay tiền, bạn nên làm gì?

- Lưu giấy vay tiền, chứng từ chuyển khoản, tin nhắn, ghi âm hợp pháp và thông tin người vay.

- Lưu các bằng chứng về lời nói gian dối, giấy tờ giả hoặc việc người vay có dấu hiệu bỏ trốn, tẩu tán tài sản.

- Gửi yêu cầu trả nợ bằng văn bản, ghi rõ khoản nợ và thời hạn thanh toán.

- Nếu có căn cứ nghi ngờ chiếm đoạt, gửi đơn tố giác đến cơ quan công an có thẩm quyền và cung cấp chứng cứ. Bạn không cần tự xác định chính xác tội danh trước khi tố giác.